Er is een fout opgetreden, probeer het later opnieuw.

Op de hoogte blijven via onze nieuwsbrief?

Mijlpaal voor het ITER fusieproject
Mijlpaal voor het ITER fusieproject

Start van assemblage ITER: nieuwe en beslissende fase in de realisatie van het grootste fusieproject ooit op aarde

In Zuid-Frankrijk is er gestart met de assemblage van de ITER-reactor. Het is de laatste en beslissende fase in de realisatie van één van grootste wetenschappelijke projecten ooit: kernfusie op grote schaal mogelijk maken op aarde! Tegen 2025 zouden in ITER de eerste fusiereacties kunnen plaatsvinden. Een terug- en vooruitblik op dit ambitieuze en wereldvermaarde project.

Kernfusie is geen onbekend fenomeen voor de mens. De grootste energiebron uit ons zonnestelsel, namelijk de zon zelf, haalt haar energie uit de samensmelting van atomen, waarbij enorme hoeveelheden licht en warmte vrijkomen, die we zelfs tot hier op aarde voelen (zeker op een warme zomerdag :-)). Kernfusie dus! Een volledig natuurlijk fenomeen, dat bovendien ook de energie aanlevert voor zonnepanelen. Of anders gezegd, zonder kernfusie zou zonne-energie niet mogelijk zijn!

Kernsplijting en kernfusie

Bij wijze van introductie een kort stukje wetenschap. Energie (voor het opwekken van elektriciteit, het verwarmen of verlichten van je huis) kan je verkrijgen door atomen te splitsen in een kerncentrale. Kernfissie of kernsplijting noemen we dit, een proces dat we maar al te goed kennen omdat alle kerncentrales die we momenteel gebruiken (in België en elders) er gebruik van maken. Bij dit proces komt geen schadelijke CO2 vrij, en daarom is kernenergie een veel beter (koolstofarm!) alternatief dan fossiele energiebronnen.

Maar ook het omgekeerde is mogelijk. Door twee hele lichte atoomkernen samen te smelten (het omgekeerde van splijting) kan je een gelijkaardig effect veroorzaken, waarbij zeer grote hoeveelheden energie vrijkomen, die je kan gebruiken om bijvoorbeeld elektriciteit op te wekken.

Meer info over kernfusie

Kernfusie is een realiteit vandaag de dag

Kernfusie kennen we dus als een ver-van-mijn-bed show (namelijk van de zon, ver weg in het heelal), maar ook op aarde zijn wetenschappers er al in geslaagd het principe van kernfusie zoals ze zich in de natuur (op de zon) voordoet, na te bootsen in een experimentele omgeving.

Dat is wel een hele uitdaging, want om kernfusie mogelijk te maken, moet je een plasma (een soort hete soep) ontwikkelen dat bijzonder warm moet worden opdat atoomkernen gaan fuseren. Om een idee te geven: kernfusie doet zich voor bij een temperatuur van ongeveer 100 miljoen graden Celsius. De cilindervormige ruimte waarin kernfusie zich kan voordoen (de kookpot waarin je de hete soep maakt), worden tokamaks genoemd.

Momenteel bestaan er al verschillende tokamaks, waaronder de Joint European Torus (JET) en de Mega Ampere Spherical Tokamak (MAST) in het Verenigd Koninkrijk, maar ook de Tokamak Fusion Test Reactor (TFTR) in Princeton in de VS. Anders gezegd, tegenstanders die beweren dat kernfusie een eeuwige droom zal blijven van de nucleaire industrie en wetenschap en nooit realiteit kan/zal worden, hebben het fout: kernfusie is vandaag de dag al een realiteit in laboratoria op aarde.

© ITER

Van subkritisch naar superkritisch

Waarom is de bouw van ITER een belangrijke stap in de realisatie van een fusiereactie? Om zo’n hoge temperaturen te bereiken waarop kernfusie mogelijk wordt (100 miljoen °C), is er bijzonder veel input/energie nodig. Bovendien moet je een bijzonder robuuste infrastructuur bouwen waarin zo’n warme temperaturen kunnen worden opgewekt.

Het hoeft dus niet te verwonderen dat de experimenten die tot nog toe werden gedaan in (kleinere) tokamaks, subkritisch waren. Dat wil zeggen dat ze méér energie nodig hadden (als input) dan de hitte/energie die werd opgewekt (als output) door de fusiereactie.

Met ITER wordt dat anders. Want ITER zal de eerste fusiereactor worden waarin méér energie wordt opgewekt (output) dan erin wordt gestopt (input). Daarom noemen onderzoekers ITER de allereerste superkritische reactor. Het spreekt voor zich dat zo’n enorme energiekrachten een enorm imposante en robuuste omgeving vereisen. En daarom werken landen uit heel de wereld samen om van ITER het grootste fusieproject ooit te maken.

© ITER

Een belangrijk nieuw hoofdstuk

Met de assemblage van de ITER-tokamak komt het project nu in een laatste rechte lijn terecht. Vanuit heel de wereld komen de verschillende onderdelen rond deze tijd aan in het Zuid-Franse Cadarache om de assemblage te starten, en over 5 jaar de eerste fusiereacties te laten plaatsvinden.

De timing is symbolisch, en hoopgevend. 100 jaar na de ontdekking van het natuurkundig fenomeen kernfusie, en 10 jaar na de start van de bouwwerken, komt het ITER project dus in een laatste belangrijke fase terecht.

President Macron, die het feestelijk moment (virtueel) bijwoonde, sprak vanuit het Élysée in Parijs van een ‘historisch moment’.

“ITER is een belofte van vrede, het bewijs dat wat mensen en naties samenbrengt, sterker is dan wat ze uit elkaar trekt. Het is ook een belofte van vooruitgang en van vertrouwen in de wetenschap dat, indien succesvol, kernfusie een energie zal zijn die de behoeften van de bevolking in alle delen van de wereld zal beantwoorden, de uitdagingen van de klimaatverandering zal aangaan en de natuurlijke hulpbronnen zal beschermen. En, misschien wel bovenal, is ITER een daad van vertrouwen in de toekomst. ITER behoort tot de geest van de ontdekking, van de ambitie. De kern ervan is de overtuiging dat de wetenschap morgen echt beter kan maken dan vandaag.”

- Emmanuel Macron, president van Frankrijk

Dit kan u ook interesseren…

Nucleair Forum: wie zijn wij?

Het Nucleair Forum verenigt het merendeel van de ondernemingen en instellingen die actief zijn in de toepassingen van kerntechnologie. Het Nucleair Forum wil de referentie bij uitstek zijn over kerntechnologie, zowel voor de pers, voor de beleidsverantwoordelijken als voor het grote publiek. Ontdek meer